درهم پيچيم و از ابن عمر و سدى منقولست كه سجل نام ملكيست كه اعمال بندگان را در صحيفهء مينويسد و عطا گفته كه فرشته ايست چون كرام الكاتبين نامهاى اعمال را بوى رفع كنند در هم پيچد و حفظ كند بعد از آن در بيان اعاده ميفرمايد * ( كَما بَدَأْنا ) * هم چنان كه آغاز كرديم * ( أَوَّلَ خَلْقٍ ) * نخست آفريدنرا بى ماده و مددى * ( نُعِيدُه ) * بازگردانيديم آن را كه آفريده‌ايم اول باره يعنى اعاده مثل بدلست در ايجاد از عدم يا در جمع كردن از اجزاى متبدده چه هر دو نزد قدرت در كمال آسانيست مقصود از اين بيان صحت اعاده است قياس بر ابدء به جهت شمول امكان ذاتى كه مصحح مقدوريه است و به جهت آنكه تناول قدرت قديمه نسبت بابداء و اعاده على السويه است و بدانكه ما كانه است يا مصدريه و اول مفعول بدءنا است يا مفعول فعلى كه نعيده مفسر او است يا موصوله است و كاف متعلق بمحذوف كه نعيده مفسر او است اى ( نعيده مثل الذى بداناه ) و اول خلق ظرف بدانا يا حال از ضمير موصوف محذوف و تنكير و توحيد خلق به جهت اراده هر فرد از افراد خلايقست و شمول همه آنها بر وجه تفصيل و قوله * ( وَعْداً ) * مقدر بفعل محذوف است و تاكيد نعيده يعنى وعده داديم باعاده وعده دادنى و ميتواند كه منصوب باشد بنعيد زيرا كه آن وعده است باعاده و قوله * ( عَلَيْنا ) * خبر مبتداى محذوفست اى علينا انجازه يعنى بر ما است وفا كردن به آنوعده * ( إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ ) * بدرستى كه ما كننده‌ايم بىشبهه يعنى چنانچه از اول بوجود آوريم براى معرفت ديگر باره موجود خواهيم ساخت براى مكافاتى كه آن عقوبتست و مثوبة و از ابن عباس مرويست كه ما همه چيزها را فانى سازيم چنان كه در اول بودند و گويند معنى آنست كه هم چنان كه آفريديم خلايق را در بطون امهات سر و پا برهنه ختنه ناكرده همچنين به اين وجه در قيامت ايشان را بيافرينيم و از عايشه مرويست كه يك روز رسول ( ص ) در حجرهء من آمد و عجوزهء نزد من نشسته بود از بنى عامر مرا گفت اين كيست گفتم احدى خالاتك يكى از جمله خاله هاى تست وى را دعا كن تا خداى تعالى او را ببهشت برد فرمود كه ندانستهء كه عجوزه ببهشت نرود آن زن مضطرب شد و گريستن آغاز كرد رسول فرمود گريه مكن حقتعالى پير زنان را جوان برانگيزد هم چنان كه بوده‌اند در اول و بعد از آن ايشان را ببهشت برد كما قال اللَّه تعالى إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً فَجَعَلْناهُنَّ أَبْكاراً عُرُباً أَتْراباً بعد از آن فرمود كه يحشر الناس حفاة و عراة عزلا مردمان سراپاى برهنه و ختنه ناكرده محشور سازند و اول كسى را كه جامه پوشانند ابراهيم خليل بود عايشه گويد گفتم يا رسول اللَّه زنان نيز برهنه باشند فرمود بلى واسواتاه آنچه رسوايى باشد رسول ( ص ) فرمود از هول آن روز مرد نداند كه زن كدام است و زن نداند كه مرد كدامست پس اين آيه